Instytucje Ekonomii Społecznej

W tym miejscu nasuwa się pytanie jakie instytucje zaliczamy do sektora ekonomii społecznej, jak one funkcjonują i jakie mają formy prawne?
Spółdzielnia socjalna - najbardziej popularna forma funkcjonowania ekonomii społecznej w Polsce - to podmiot który powstaje bezpośrednio z inicjatywy osób wykluczonych społecznie (niepełnosprawnych, długotrwale bezrobotnych itp.). Ta grupa ludzi, w liczbie minimum 5 osób, wspólnie opracowuje statut spółdzielni i powołuje ją do życia. Inicjatorzy wybierają obszar działalności (często są to np. usługi komputerowe, poligraficzne, remontowe itp.), w których chcą prowadzić działalność zarobkową. Co najważniejsze tworzą sami dla siebie miejsca pracy i usamodzielniają się zawodowo, dając sobie samym szansę powrotu na rynek. Oczywiście działają w pełnej niezależności, co wiąże się też z tym, iż członkowie spółdzielni ponoszą pełną odpowiedzialność za działalność powołanej instytucji.
Firma społeczna ma podobny cel główny – czyli reintegrację zawodową. Tworzy miejsca pracy dla osób, które na otwartym rynku nie mają szans na zatrudnienie. Jest jednak zasadnicza różnica pomiędzy firmą społeczną a spółdzielnią socjalną. Spółdzielnią socjalną zarządzają osoby wykluczone - to one mają mieć pomysł na profil działalności, zarejestrować ją, a następnie prowadzić. Firmą społeczną zarządzają specjaliści. Tutaj oprócz osób niepełnosprawnych zatrudniani są także fachowcy, którzy w razie wystąpienia jakiegoś kryzysu mogą zagwarantować utrzymanie jakości i ciągłości usług.
Centra Integracji Społecznej to placówkami stricte edukacyjnymi. Tutaj podopieczni (osoby wykluczone społecznie) kształcą się i uzyskują umiejętności zawodowe, które później pozwalają im pełnić określone role społeczne. W CIS można nabyć umiejętności zawodowe, przyuczyć się do zawodu, przekwalifikować lub podwyższyć posiadane już kwalifikacje. Jednym z elementów programu edukacji może być także praca uczestników w ramach działalności wytwórczej, handlowej, usługowej lub działalności wytwórczej w rolnictwie, którą CIS może prowadzić.


Kluby Integracji Społecznej działają na podobnych zasadach ale mają mniejszy zasięg. Są to instytucje zapewniające bardziej kompleksowe działania i wsparcie dla osób zagrożonych wykluczeniem społecznym. KIS tworzony jest dla osób mających podobne problemy ze społecznym funkcjonowaniem, podobne doświadczenia i zainteresowania, aby mogły one wspierać się wzajemnie i radzić sobie wspólnie ze swoimi problemami w ramach grup samopomocowych. Pomoc polega tu na uzyskaniu bezpieczeństwa socjalnego, rozumianego jako szeroko pojętej profilaktyki, aktywizacji zawodowej i wsparcia w osobistym rozwoju. Tworzenie KIS-u jest szansą na rozwiązanie takich kwestii jak bezdomność, uzależnienie od alkoholu i narkotyków, długotrwałe bezrobocie, izolacja społeczna osób psychicznie chorych czy zwolnionych z zakładów karnych.
Zakłady Aktywności Zawodowej - ich podstawowym celem jest zatrudnianie osób niepełnosprawnych zaliczonych do znacznego stopnia niepełnosprawności. Poprzez działania mające na celu rehabilitację zawodową i społeczną, osoby te przygotowywane są do niezależnego, samodzielnego i aktywnego życia, w tym również – w miarę indywidualnych możliwości danej osoby – do aktywnego życia zawodowego. ZAZ w swoim założeniu jest etapem pomiędzy uczestnictwem w warsztatach terapii zajęciowej, a podjęciem pracy w zakładzie pracy chronionej, a następnie na otwartym rynku pracy.
 
Obok wymienionych wyżej instytucji w naszym kraju funkcjonują także inne podmioty zaliczane do szerokiego grona ekonomii społecznej. Są to na przykład Towarzystwa Ubezpieczeń Wzajemnych (TUW), Warsztaty Terapii Zajęciowej (WTZ), Społeczne Kasy Oszczędnościowo-Kredytowe (SKOK) czy banki spółdzielcze. Do nich część ekspertów zalicza również organizacje pozarządowe (stowarzyszenia i fundacje), które dla realizacji swoich celów prowadzą działalność gospodarczą lub odpłatną, a dochody w ten sposób pozyskane przeznaczają na swoje cele statutowe.
Podsumowując rozważania ogólne można stwierdzić, że ekonomia społeczna uzupełnia lukę w gospodarce, w której tradycyjne przedsiębiorstwa nie funkcjonują ze względu na brak wystarczającej opłacalności, a typowe organizacje społeczne nie potrafią działać efektywnie. Jednoczy środowiska lokalne, dzięki tworzeniu sieci powiązań i współpracy między obywatelami przy realizacji celów społecznych i gospodarczych pożądanych w danym środowisku. Budując i wspierając sieć solidarności lokalnej podmioty ekonomii społecznej realizują swoje funkcje społeczne, które mają sprzyjać świadomemu i aktywnemu uczestnictwu oraz wzbudzaniu postaw samorządowych i obywatelskich w tych środowiskach.