Czym jest ekonomia społeczna

Nie jest łatwo znaleźć prostą definicję czym naprawdę jest ekonomia społeczna bądź przedsiębiorczość społeczna Między innymi dlatego, iż nie ma utartego zestawu cech, które by w sposób jednoznaczny określały czy dany podmiot lub dane działanie można zaliczyć już do sfery ekonomii społecznej czy jeszcze nie.
Co więcej w definicji przedsiębiorczości społecznej pojawiają się dwa słowa, które na pierwszy rzut oka nie mają ze sobą nic wspólnego. Z jednej strony słowo „ekonomia” czy „przedsiębiorczość” kojarzy nam się z kreatywnym myśleniem i dążeniem do osiągania zysku. Z drugiej strony słowo „społeczny” zwraca uwagę na ukierunkowanie działań w stronę dobra ogółu. W niektórych krajach działalność taka nazywana jest po prostu przedsiębiorczością społeczną. Na potrzeby naszych materiałów i dla łatwiejszego zapoznania się z tematem przyjmiemy definicję, że ekonomia społeczna to przede wszystkim działania przedsiębiorcze mające na celu aktywizację zawodową osób z różnych względów pozostających poza rynkiem pracy.
Jak widać jest to pojęcie bardzo szerokie. Dlatego, dla pełnego jego wyjaśnienia posłużymy się z kolei najbardziej popularną i najczęściej stosowaną definicją europejskiej sieci badawczej EMES (European Research Network). Według niej za podmiot ekonomii społecznej uznaje się działalność o celach głównie społecznych, której zyski w założeniu są ponownie inwestowane w te cele lub we wspólnotę, a nie dla maksymalizacji zysku lub zwiększenia dochodu udziałowców czy też właścicieli.

Najpierw człowiek
Przedstawiona powyżej definicja mówi nam między innymi, iż dla organizacji ekonomii społecznej priorytetem jest inwestycja w człowieka. Nie tak jak w zwykłym biznesie, gdzie największe znaczenie ma działalność zarobkowa. Tutaj prymat nad maksymalizacją zysku mają działania na rzecz ludzi. Ludzi, którzy w normalnych warunkach pracy nie byliby w stanie sobie poradzić. Mówimy to chociażby o długotrwale bezrobotnych, osobach niepełnosprawnych czy uzależnionych. Dla nich możliwość aktywnego uczestnictwa w rynku pracy jest znacznie ograniczona, a nierzadko wręcz niemożliwa. Instytucje ekonomii społecznej dostrzegają ich, dają im szansę na powrót, zmianę i lepsze życie.
EMES określiła także szereg kryteriów społecznych i ekonomicznych, którymi powinny charakteryzować się inicjatywy wpisujące się w ekonomię społeczną.

Kryteria ekonomiczne to:
- prowadzenie w sposób względnie ciągły, regularny działalności w oparciu o instrumenty ekonomiczne,
- niezależność, suwerenność instytucji w stosunku do instytucji publicznych.
- ponoszenie ryzyka ekonomicznego.
- istnienie choćby nielicznego płatnego personelu.

Z kolei kryteriami społecznymi są:
- wyraźna orientacja na społecznie użyteczny cel przedsięwzięcia.
- oddolny, obywatelski charakter inicjatywy.
- specyficzny, możliwie demokratyczny system zarządzania.
- możliwie wspólnotowy charakter działania,
- ograniczona dystrybucja zysków.

Jest to zestaw cech, które powinny charakteryzować idealne przedsiębiorstwo społeczne. Od przedsięwzięć zaliczanych do sektora ekonomii społecznej nie wymaga się jednak spełnienia wszystkich kryteriów, lecz większości z nich. Ekonomia społeczna jest sektorem gospodarki, w którym działania są zorientowane na ich społeczną użyteczność, a wypracowywana nadwyżka wykorzystywana jest dla realizacji określonego celu społecznego.

Cechy charakterystyczne dla instytucji zaliczanych do sektora ekonomii społecznej to prymat celów indywidualnych i społecznych nad kapitałem, zasada dobrowolnego członkostwa, kontrola odbywająca się na demokratycznych zasadach, połączenie interesu członków i interesu ogólnego oraz przeznaczanie wypracowanego zysku na rozwój zasobów ludzkich i rozwój wspólnoty. W ramach tych działań instytucje przyjmują i rozwijają wartości solidarności i odpowiedzialności.
Cechą wyróżniającą wspomnianą wyżej jest też autonomiczne zarządzanie i niezależność od władz państwowych. Jednymi z najważniejszych funkcji, powiązanych z kryteriami ogólnymi są z kolei wprowadzenie na rynek pracy tych osób, które samodzielnie mają trudności ze znalezieniem sobie na nim miejsca; tworzenie nowych miejsc pracy, adresowanych szczególnie do osób wykluczonych społecznie lub zagrożonych społeczną marginalizacją. Niezwykle istotne są także dostarczanie usług socjalnych dla jednostek i wspólnot lokalnych, zwłaszcza tam, gdzie sektor prywatny i publiczny nie są w stanie zaspokoić rosnących potrzeb społecznych oraz integracja grup wykluczonych społecznie z rynkiem pracy.

 

Grupy samokształceniowe w na przykładach Uniwersytetów Ludowych Ignacego Solarza i Mikołaja Grundtvinga